نظام سياسي اسلام از ديدگاه امام خميني (ره)

 ديدگاه حضرت امام خميني(ره) نسبت به مردم و جايگاه آنها در نظام سياسي چيست؟

اساسي‌ترين نقشي كه حضرت امام خميني(ره) براي مردم قائل شده‌اند، نقش مردم در تعيين رهبر است. چنانكه ايشان در تشريح اين مساله مي‌فرمايند: اگر مردم به خبرگان را‡ي دادند تا مجتهد عادلي را براي رهبري حكومتشان تعيين كنند، وقتي آنها هم فردي را تعيين كردند تا رهبري را به عهده بگيرد، قهرا او مورد قبول مردم است. در اين صورت، او ولي منتخب مردم مي‌شود و حكمش، نافذ است.

همچنين مردم، نقش نظارتي دارند. پس از تاسيس حكومت اسلامي بايد با توجه به اصل مسووليت همگاني مراقبت كنند كه كارگزاران حكومتي دچار خطا و انحراف نشوند.در اينجا لازم است بدين نكته نيز اشاره كنم كه حكومت‌ها از يك منظر، 3 دسته هستند:اول، حكومت‌هاي مقيد به رضايت مردم و خدا؛ اين همان حكومت اسلامي است كه مشروعيت خود را از شرع مي‌گيرد و قدرت و كارآمدي خود را از بيعت مردم و خدمت براي آنان و جلب رضايت آنها اخذ مي‌كند.

دوم، حكومت‌هايي كه فقط خود را مقيد به رضايت اكثريت مي‌دانند. اين حكومت‌ها در صورت تحقق واقعي، حكومت‌هاي دموكراتيك خواهند بود كه امام(ره) آنها را ناقص، نارسا و تك‌بعدي، مادي و اقتصادي مي‌خواند. اين حكومت، همان دنياگرايي در تعبير قرآني است.و سوم، حكومت‌هايي كه در تحقق خود نه به رضايت مردم توجه دارند و نه به رضايت خدا. اين حكومت‌ها، ديكتاتوري و استبدادي هستند.

كارويژه‌هاي نظام سياسي اسلامي را در كلام حضرت امام چه مواردي مي‌توان دانست؟

از منظر حضرت امام خميني، كارويژه اساسي نظام سياسي اسلام و در واقع هدف نظام سياسي، زمينه‌سازي براي تقرب به خداوند تبارك و تعالي است. تمام تصميمات و برنامه‌ها در نظام سياسي اسلام از جمله توسعه و تعالي فرهنگي، سياسي، اقتصادي و عمراني در همين مسير است. اهداف ديگري مثل اجراي احكام اسلام و يا تحقق عدالت از اهداف مياني به حساب مي‌آيند. اسلام و قرآن كريم آمده‌اند كه انسان را با همه ابعادي كه انسان دارد، بسازند.

تفاوت حكومت اسلامي و غيراسلامي در انديشه امام خميني(ره) چيست؟

امام خميني به اين مساله تاكيد كرده‌اند كه حكومت غيرديني اگرچه امين هم باشد، نمي‌تواند انسان را تربيت كند؛ زيرا حكومت بدون دين، نمي‌داند كه انسان را بر چه اساس و براي چه تربيت كند. چنانكه در اين رابطه مي‌فرمايند: اين كه ما مي‌گوييم كه هيچ رژيمي مثل حكومت اسلامي نمي‌تواند انسان را و ملت‌هاي انساني را آن طوري كه بايد اداره و تربيت كند؛ اين براي آن است كه همه رژيم‌هاي غيرتوحيدي مثل رژيم‌هايي كه به دست غير انبيا وجود پيدا كرده است، آنقدري كه بينش دارند، اگر ما فرض بكنيم كه اينها صددرصد هم امين هستند و دلسوز براي ملت‌ها، لكن شعاع بينش بشر را بايد ديد تا كجاست و انسان تا كجا مي‌تواند سير بكند و احتياجات انسان چقدر است. انسان مثل حيوان نيست كه احتياجش به خوردن و خوابيدن باشد.

امام خميني تاكيد كرده‌اند كه حكومت غيرديني اگرچه امين هم باشد نمي‌داند انسان را بر چه اساس تربيت كند

انسان، يك موجودي است كه خداي تبارك و تعالي، او را خلق كرده است براي اين كه همه جهاتي كه در عالم هست، در انسان هست. رژيم‌هاي بشري بر فرض اين كه صالح باشند تا حدودي كه ديدشان هست، انسان را پيش مي‌برند. راجع به آن چيزهايي كه مربوط به باطن انسان است، حكومت‌ها هيچ كار ندارند. تنها رژيمي و مكتبي كه كار دارد به انسان، قبل از اين كه اين تخم و اين دانه كاشته بشود تا آن وقت كه آخر است و آخر ندارد، اين از مكتب‌هاي انبياست.

همه اينها براي اين است كه اين مكتب‌هاي توحيدي كه بالاترينش اسلام است، آمده‌اند براي اين كه انسان درست كنند. اسلام است كه مي‌تواند انسان را از مرتبه طبيعت تا مرتبه روحانيت، تا فوق روحانيت تربيت كند.

تاكيد فرمايش حضرت امام بر نامحدود بودن كمال انسان، متناسب با آرمان نامحدودي است كه ايشان براي انسان قائلند، يعني مقام فوق روحانيت كه لقاي الهي است. اسلام در كنار مقررات اجتماعي، اقتصادي و غيره به تربيت انسان براساس ايمان به خدا تكيه مي‌كند و در هدايت جامعه از اين بعد، بيشتر براي هدايت انسان به طرف تعالي و سعادت عمل مي‌كند.

نظر حضرت امام(ره) در رابطه با خدمت به مردم چيست؟

در رابطه با خدمت به مردم مي‌توان موارد متعددي را در كلام حضرت امام مورد استناد قرار داد. در موردي ايشان در اين ارتباط مي‌فرمايند: تعدي حكومت، به دست آوردن يك وسيله است، نه اين كه يك مقام معنوي باشد. هرگاه حكومت و فرماندهي، وسيله اجراي احكام الهي و برقراري نظام عادلانه اسلام شود، قدر و ارزش پيدا مي‌كند و متصدي آن، صاحب ارجمندي و معنويت بيشتر مي‌شود. ائمه و فقيهان عادل موظفند كه از نظام و تشكيلات حكومتي براي اجراي احكام الهي و برقراري نظام عادلانه اسلام و خدمت به مردم استفاده كنند.

همچنين ايشان در جاي ديگري درباره تاكيد بر خدمت به مردم و عدم تفاوت ميان توده مردم و كارگزاران حكومت فرموده‌اند: از جمله تحولاتي كه بايد بشود و شما آقايان (خطاب به فرمانداران در جمهوري اسلامي) بايد كوشش كنيد، اين است كه به اين كلمه فرماندار، مغرور نشويد كه شما فرماندار هستيد.

اين كلمه فرماندار، مال وقتي است كه فرمان باشد و فرمانبر باشد و برادري نباشد و طبقه‌اي طاغوتي باشد و مردم ديگر فرمانبردار آنها. در صورتي كه در اسلام مطرح نيست. وضع اين سردارهايي كه در صدر اسلام، حاكمان حكومت‌هاي بلاد بودند، با مردم، وضع فرمانفرمايي و فرمانبرداري نبوده است، وضع خدمت بوده است كه فرمانفرماها خدمتگزار مردم بودند.

در رابطه با عدالت اجتماعي چطور؟

ايشان در اين رابطه هم تاكيد فراواني دارند كه بنده براي مثال، تنها به يك نمونه از سخنان ايشان اشاره مي‌كنم. امام مي‌فرمايند: مقصود انبيا از كوشش‌ها و جنگ‌هايي كه با مخالفان مي‌كردند، كشورگشايي و اين كه قدرت را از خصم بگيرند و در دست خودشان باشد، نبوده؛ بلكه مقصود اين بوده كه يك نظام عادلانه به وجود آورند تا به وسيله آن، احكام خدا را اجرا نمايند.

و يا مثلا بحث مبارزه با ظالمان؟

بله! در سخنان حضرت امام(ره) به كرات مي‌توان بحث مبارزه با ظلم، ظالم و امثالهم را مشاهده كرد. چنانكه ايشان در باب مبارزه با استعمارگران و ظالمان كه از موانع تهذيب و تكامل و هدايت انسان‌ها بوده و هستند، فرموده‌اند: استعمارگران به دست عمال سياسي خود كه بر مردم، مسلط شده‌اند، نظامات اقتصادي ظالمانه‌اي را تحميل كرده‌اند و بر اثر آن، مردم به 2 دسته تقسيم شده‌اند؛ ظالم و مظلوم. ما وظيفه داريم مردم مظلوم و محروم را نجات دهيم.حتي ايشان در بحث تجديد نظر در قانون اساسي و لزوم جايگزيني، شرط اجتهاد به جاي شرط مرجعيت در شرايط رهبري، فلسفه رهبري را مبارزه با ظالمان و دفاع از حيثيت اسلامي ذكر فرموده‌اند.

ديدگاه حضرت امام خميني(ره) نسبت به مردم و جايگاه آنها در نظام سياسي چيست؟

اساسي‌ترين نقشي كه حضرت امام خميني(ره) براي مردم قائل شده‌اند، نقش مردم در تعيين رهبر است. چنانكه ايشان در تشريح اين مساله مي‌فرمايند: اگر مردم به خبرگان را‡ي دادند تا مجتهد عادلي را براي رهبري حكومتشان تعيين كنند، وقتي آنها هم فردي را تعيين كردند تا رهبري را به عهده بگيرد، قهرا او مورد قبول مردم است. در اين صورت، او ولي منتخب مردم مي‌شود و حكمش، نافذ است.